Bizans sanatı deyince aklına altınlarla süslenmiş mozaikler, duvarları kaplayan dini sahneler ve kubbeli kiliseler gelmeli. Aslında bu sanat anlayışı, Doğu Roma İmparatorluğu yani Bizans’ın ta kendisinden geliyor. Merkezi İstanbul (eski adıyla Konstantinoupoli) olan bu imparatorluk, sanatı da imparatorluk kadar etkileyici şekilde işlemiş.
Bizans Sanatın Amacı Neydi?
Bizans döneminde sanat, “göze güzel gelsin” diye değil; Tanrı’ya yaklaşmak, dini öğretmek ve ruhani bir atmosfer yaratmak için yapılırdı. Resimlerdeki insanlar hep ciddi bakar, yüzler donuktur çünkü önemli olan duygular değil, kutsallıktı.
Bizans Dönemi Eserleri Nelerdir?
Bizans’tan kalma en bilinen yapı elbette Ayasofya. Hem mimarisiyle hem de içindeki mozaiklerle bir dönemin sanat anlayışını özetliyor.
Bunun dışında Kariye Camii (eski Chora Manastırı), San Vitale Kilisesi (İtalya) gibi yapılar da dönemin sanatını çok iyi yansıtır. Özellikle iç duvarlardaki mozaik ve freskler hala nefes kesici güzellikte.
Bir de unutulmaması gereken ikona resimleri var. Bunlar genelde Meryem, İsa ya da azizleri betimliyor ve özel bir teknikle yapılıyor. Bu ikonalar hem dini törenlerde hem de evlerde kutsal nesne gibi tutuluyordu.
Bizans Sanatının Dalları Nelerdir?
Bu dönemde sanat birkaç ana dalda ilerliyor:
- Mozaik sanatı: Küçük taş ve cam parçalarıyla yapılan resimler. En çok kilise duvarlarında ve kubbelerinde görülür.
- Fresk sanatı: Islak sıva üzerine yapılan duvar boyamaları. Özellikle kırsal kiliselerde kullanılır.
- İkonografi: Ahşap üzerine yapılan dini portreler.
- Mimarlık: Ayasofya gibi büyük kubbeli kiliseler ve haç planlı yapılar.
- El yazmaları: Minyatürlerle süslenmiş dini kitaplar.
Bizans Fresk Sanatı Nedir?
Fresk, duvarların ıslakken boyanmasıyla yapılan bir tür resim sanatı. Kuruyunca boya duvara sabitleniyor ve uzun yıllar bozulmadan kalıyor. Bu teknikle genelde kiliselerin iç duvarlarına İsa’nın hayatı, Meryem’in mucizeleri ya da cennet-cehennem sahneleri resmediliyor.
Kariye Camii’ndeki “Diriliş” freski buna çok iyi bir örnek. İsa, cehennemden çıkardığı Adem ve Havva ile resmediliyor ve gerçekten etkileyici bir sahne.
Peki Bizans Sanatı Neden Bu Kadar Önemli?
Çünkü hem Hristiyanlık tarihi için, hem de sanat tarihi için çok önemli bir dönüm noktası. Roma’nın mirasını alıp bambaşka bir ruhla yeniden şekillendirmişler.
Altın zeminli mozaikler, simgesel anlatım, ciddi yüz ifadeleri ve mistik atmosferle, Batı’dan çok farklı bir tarz oluşturmuşlar.
Bugün Rus, Balkan ve Ortodoks sanatının kökleri hep bu döneme dayanıyor.
Işıltılı ve Ruhani Bir Sanat
Bizans sanatı bir dönemin ruhunu, inancını ve bakış açısını çok güçlü bir şekilde yansıtır. Her taş parçası, her renk, her bakış bir anlam taşır.
Belki günümüzdeki “gerçekçilik” anlayışından uzak ama o dönemdeki insanlara göre, Tanrı’yı en güzel anlatan sanattır bu.
Ayasofya’nın kubbesine ya da Kariye’deki fresklere baktığında, bir zamanlar insanların sanatı dua gibi kullandığını hissedebilirsin.