Honoré de Balzac ve Vadideki Zambak

Balzac’ın Mirası

Mutlak ve sınırsız olana ulaşma gayesiyle yazılmış burjuva romanlarının oluşturduğu bir İnsanlık Komedyası. Balzac’ın insanlık tarihine bırakmış olduğu mirasın özeti bir cümle de bu şekilde açıklanabilir bence. 1799 yılında Fransa’nın Tours kentinde tarihsel bir değişime açmıştır gözlerini: Napolyon Bonaparte’ın kurmakta olduğu 1. İmparatorluk. Toprakların üzerine toprakların fethedildiği zamanlarda, bir kahramanlık hikayesinin ortasında büyümüştür Balzac. Napolyon en büyük rol modelidir ve büyürken amacı onun kılıçla sona erdiremediği şeyleri kalemle bitirmek olacaktır.*

Hayatta tüm kuvvetini belli bir amaca, şiddetli bir tutkuyla yönlendiren insanların yazarı haline gelir böylece. Ancak her birimizin içinde bulunan bu tutkuyu tek bir amaca yönlendirenler başarılı olurlar onun gözünde: Aşk, sanat, para vs. Bu düşüncenin gölgesinde şekillendirir karakterlerini, tek katmanlı ve şiddetli tutkuların insanları. Balzac, kendinden çok şey katar karakterlerine. Onun tutkularını yönlendirdiği alan ise çalışmaktır. Bazen günlerce çıkmadığı tavan arasında, yarattığı romanların gerçekliğinde yaşamıştır.

Balzac’a göre romanlarının bütününün oluşturduğu İnsanlık Komedyası, belli bir plandan yoksundur. Gelgitler ve ani sapmalarla hayatın bir temsilidir aslında. Fakat romanların bir ortak özelliği para kazanma güçlüğüdür. Kendisi de birçok işe girmiş fakat tutunamamış, ve geçim sıkıntısı içinde kaleminin ışığında ısınmaya çalışmıştır.

Vadideki Zambak

Vadideki Zambak ise İnsanlık Komedyasını oluşturan 80 roman arasından Balzac’ın en sevdiği kitabıdır. Kitapta, Balzac’ın Tours’da geçen gençliğinden, özellikle gençliğinde 3 kadına duyduğu aşktan fazlasıyla parça bulunmaktadır. Romanın baş kahramanı Felix, Balzac’ın bir temsilidir. Genç kahramanın arasında kaldığı tensel ve ruhsal aşkın ikilemini konu edinir kitabı. Kendisinden yaşça büyük ve evli bir düşes olan Henriette, kutsallaşmış bir boyuttaki erdem temsilidir. İlk görüşte, zor geçmiş çocukluğunun etkisiyle bu asil kadına tutulan Felix, yetişkinlik yolunda atacağı adımlarında bedensel boyutları aşan bir aşkın yüceliğini tadacaktır.

Düşes, genç yaşta sevgiden çok saygı ile bağlandırıldığı bir kont ile evlendirilmiştir. Sarsılması olanaksız bir güç temsili olan düeşesin tam tersi olan kont, acınası derecede hastalıklı bir yapıya sahiptir. Ayakta kalabilmek için ancak karşısındakilerin hayranlığına ihtiyaç duyan bu karakter, 1800 lerin güçlü eş görevini yapabilmekten fazlasıyla acizdir. Hasta çocukları ve pek de kusursuz sayılamayacak hayatları için her fırsatta karısını suçlayan kont, karşısındaki bu yüce ruhun her damlasını sömürmektedir.

Aşkımın önünde dev gibi dikilerek beni titreten kimsenin küçülüşünü gördükçe, kendimi küçük düşmüş gibi hissettim. İçimdeki bu çalkalanma, dengi olmayan biriyle evlenmiş olan, her gün onun alçaklıklarını görmeye çalışan yüce ruhlu bir kadının neler çektiğini gösterdi bana. Saygı öyle bir sinirdir ki; büyüğü en küçüğü de korur, böylece herkes birbirinin yüzüne bakabilir.
– Felix de Vandenesse

Fakat tüm ıstıraplara karşı düşes kendi çizdiği kutsal aile tablosu karşısında erdemli duruşundan taviz vermez. Genç adama karşı duyduğu aşkın karşısında yerleştirdiği bedel onun için ölümden bile parçalayıcıdır. Hayallerindeki kadından ancak karşılıksız bir anne sevgisi bulan Felix, yolunu çizmek üzere Paris’e taşınır ve burada aynı büyüleyicilikte fakat tam tersi karakterde bir İngiliz hanımefendisi ile karşılaşır.

Evet, daha sonraları bir kadında sevdiğimiz şey, onun arzularımızı ve hislerimizi ilgilendiren taraflarıdır; Biz ancak kadını severiz; ilk sevdiğimiz kadında ise her şeyini severiz…Ocağın üzerindeki antika eşyaların yerini değiştiren konuğu azarlamaya hazırdır. Bu sevgi bizi çok farklı bir dünyaya götürür. Sonraları ise ne yazık ki başka bir hayatı kendi içimize çekeriz.
– Felix de Vandenesse

Özet

Bu klasik Balzac Romanı, felix de Vandenesse ağzından tanımadığımız ve 3. Kadın olan Natalie’ye mektup şeklinde yazılmıştır. Yıllardır özlemini çektiği aşk arayışına yönelttiği güçlü tutkuyla başlayan macerası, Paris’in dolambaçlı sokaklarında duvarlara çarparak yolundan şaşar. İçindeki bu güçle aynı zamanda kendini de arayan Felix, Balzac’ın bir amaç uğruna parçalanan en nadide karakterlerindendir. Balzactır o.
*Dünya fikir mimarları, üç büyük usta, Stefan Zweig,1949 Paris.